ในวัน ๆ หนึ่ง เราไม่สามารถล่วงรู้ได้ว่าอารมณ์อะไรที่จะเกิดขึ้นกับเรา
หรือจะเจอกับอารมณ์ที่เข้ามาให้เรารับรู้อย่างไรบ้าง แล้วเราก็ไม่รู้อีกว่าเมื่อสิ่งนั้นๆ
เข้ามาให้เรารับรู้แล้ว จะมีประโยชน์หรือเกิดโทษ ที่จะแสดงพฤติกรรมโต้ตอบออกไปอย่างไร

อารมณ์จะมีด้วยกัน ๖ อย่าง คือ รูป จะมาปรากฎทางตา เสียงจะมาปรากฏทางหู
กลิ่นจะมาปรากฎทางจมูก รสจะมาปรากฏทางลิ้น เย็นร้อนอ่อนแข็งจะมาปรากฎที่กาย
นึกคิดเรื่องราวต่างๆ จะมาปรากฏทางใจ ในแต่ละทวารก็จะทำหน้าที่ของตนๆ

อารมณ์ทั้ง ๖ นั้นจะเกิดได้ที่ละอย่าง ทีละทวารโดยไม่ซ้ำกัน รูป ปรากฏ ตาก็ทำหน้าที่ไป
เสียง ปรากฏ หูก็ทำหน้าทีไป เหล่านี้เป็นต้น รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ จะเกิดขึ้น
ในขณะเดียวกันไม่ได้เลย แต่ด้วยความไวของจิตไปรับรู้ตามทวารต่างๆ เหมือนว่ารับรู้พร้อมกันได้


ธรรมชาติของอารมณ์ทั้งหลายเหล่านี้ จะไม่มีทั้งดี ไม่มีทั้งเสีย สิ่งที่ไปรู้นั้นเป็นผู้กำหนดอารมณ์
ว่าดีหรือไม่ดีก็ได้แก่ "จิต" เช่นว่าวันนี้อารมณ์ไม่ดี หรือ อารมณ์ดี เป็นต้น การกำหนดรู้ทัน
อารมณ์จึงเป็นคุณอย่างมาก จะได้ไม่ให้เข้าสู่ ความโลภ ความโกรธ ความหลง
ซึ่งเป็นเหตุนำมาแห่งทุกข์ทั้งสิ้น

ฉะนั้นเมื่อเราไม่สามารถล่วงรู้สถานการณ์ได้ เราก็ควรหมั่นฝึกให้มีสติ
คือระลึกรู้อยู่เสมออย่าประมาทในการดำเนินชีวิต เมื่อมีอะไรเข้ามากระทบ หรือวิบากไม่ดีส่งผล
ทำให้เราเกิดความคิดและอารมณ์ที่ไม่ดี ก็ควรจะใช้สติในการขบคิดพิจารณา

เพื่อให้เราเท่าทัน และไม่ต้องตกเป็นทาสของอารมณ์ที่เป็นวิบากนั้น โดยการกำหนดอารมณ์
และความรู้สึกของเราไม่ให้ส่งผลไปถึงการแสดงออกในทางที่ไม่เหมาะไม่ควร หากเราฝึกสติ
ฝึกจิตดีแล้ว เราจะเห็นคนทั้งโลกเป็นคนดีหมด

สวัสดีครับ ลุงหมาน

อยากถาม เรื่องของอารมณ์ที่เข้ามาผ่านทวารทั้งหก ที่เป็นเหมือนโจรเข้ามาในบ้าน เมื่อโจรเข้ามาในบ้านได้ ขโมยสมบัติ ประหาร หรือใช้เจ้าบ้านเยี่ยงทาส ทำอย่างไรจะได้จับโจรออกไปได้ เพราะโจรมันเข้ามามันก็แอบอยู่ในบ้านไม่ได้ออกไปใหน บางที่โจรก็ทำเป็นนอนสงบ ไม่ลุกออกมาใช้งานเราเยี่ยงทาส ทำอย่างไรจะไล่โจรออกไปได้หมดในขณะที่กำลังเราไม่พอ เหมือนรู้ว่าโจรมันบังคับแต่ฝืนมันไม่ได้ เลยต้องตกเป็นทาสของโจรอีก

ตัวอย่างที่พบเห็นทั่วไป เหมือนอยู่ดีก็มีคนมายืนด่าเรา เราก็โกรธด่าว่าตอบเขาทันที่ ทั้งที่เราก็ระวังตัวอยู่ว่าจะไม่ใช้อารมณ์ แต่มันเผลอสติคิดไม่ทัน เหมือนด่าเขาตอบกลับไปแล้วจึงมาคิด แล้วเราจะแก้ไข จะทำอย่างไรดี ถ้าปล่อยให้เผลอทำแบบนี้บ่อยก็คงไม่ดี มีแต่ขาดทุน

นิมิต ใดๆ ที่จิตไปรับรู้
จากนั้น จิตไปเกี่ยวไปข้องด้วย
นิมิต นั้นๆ ก็จะเป็นอารมณ์ของจิตทันที

เมื่อจิตหน่วงเหนี่ยวไปกับความไปเกี่ยวไปข้อง
จิตก็จะไหลหลงไป คิดเอาว่า ความไปเกี่ยวไปข้องนั้น คือตัวจิตเอง
จึงเป็นสิ่งที่เรียกว่า "อุปธิ"

อุปธิ จึงเหมือนโจรเข้าบ้านครับ