พระตำหนักวาสุกรี

จดหมายเหตุการอนุรักษ์กรุงรัตนโกสินทร์ หน้า ๒๕๕ กล่าวว่า กุฏิเสนาสนะในวัดพระเชตุพนฯ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑ สร้างด้วยเครื่องไม้ทั้งหมด เมื่อบูรณะพระอารามในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ โปรดเกล้าฯ ให้สร้างใหม่เป็นตึกหลังคาเครื่องไม้ทรงไทยทั้งหมด ที่สำคัญได้แก่ กลุ่มพระตำหนัก “สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส (พระองค์เจ้าวาสุกรี สุวณฺณรํสี)” สมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ ๗ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ซึ่งเป็นตึกใหญ่ ๒ หลังแฝดขนาด ๗ ห้อง เชื่อมต่อกับตึกเล็กขนาด ๓ ห้อง เมื่อสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส สิ้นพระชนม์ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ โปรดเกล้าฯ พระราชทานเพลิงศพแล้วให้อัญเชิญพระอัฐิ (กระดูก) มาประดิษฐานไว้ที่พระตำหนัก

ส่วนหนังสือคู่มือนำเที่ยววัดโพธิ์ พ.ศ.๒๕๕๒ ได้กล่าวถึงพระตำหนักวาสุกรีไว้ว่าเป็นพิพิธภัณฑ์ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส สมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ ๗ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ทรงเป็นเจ้านายชั้นสูงพระองค์แรกที่ได้รับการสถาปนาเป็นสมเด็จพระสังฆราช พระผู้ทรงเป็นรัตนกวีของชาติ ซึ่งองค์การยูเนสโก แห่งสหประชาชาติ ประกาศยกย่องให้เป็นพระผู้มีผลงานดีเด่นทางวัฒนธรรมระดับโลก (กวีเอกของโลก)

พระตำหนักแห่งนี้เคยเป็นที่ประทับของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ตั้งอยู่ในเขตสังฆาวาส ปัจจุบันเป็นที่ประดิษฐานพระโกศทรงฝรั่งบรรจุพระอัฐิ (กระดูก) ของพระองค์ท่าน จัดเป็นบ้านกวีและอนุสรณ์สถานที่น่าสนใจ

ผลงานของรัตนกวีพระองค์นี้ ชาวไทยที่ผ่านการศึกษาระดับมัธยมต้นทุกคนอ่านบทพระนิพนธ์โคลงสี่สุภาพ ฉันท์ลิลิต และยังคงจำกันได้ลิลิตตะเลงพ่าย กฤษณาสอนน้องคำฉันท์ ซึ่งเป็นหนังสืออ่านประกอบในชั้นเรียนบทหนึ่งที่ท่องจำกันติดปาก แม้เอื้อนเอ่ยที่ไหนย่อมมีคนต่อคำได้ คือ

“พฤษภกาสร อีกกุญชรอันปลดปลง
โททนต์เสน่งคง สำคัญหมายในกายมี
นรชาติวางวาย มลายสิ้นทั้งอินทรีย์
สถิตทั่วแต่ชั่วดี ประดับไว้ในโลกา”